ጸጋይ መሓሪ ምስ በየነ ሃይለ፡ by tsegay meHari)

(ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት ዝጽሓፍኩዎ ዝኽሪ በየነ ሃይለ ፈጣሪ መዝገበ ጥበብ ኣማኑኤል)

ቅብኣታቱ ከይርኣየኒ! ህያበይ ከይሃብኩዎ!

ብህንጡይነት’የ ካብ ገዛ ተበጊሰ። ኣውተቡስ ከተማ ቁ.8 ድማ ንህንጡይነተይ ሰማይ ኣዕረገቶ – ብምድንጓያ። ታክሲ ከይወስድ 50 ናቕፋ ጥራይ’ያ ኔራትኒ። ወላ ንናይ ቃልዓለም ‘ኣነ ‘የ ዝኸፍሎ’ መበሊት ክትኮነኒ ድማ ከሽርፋ ኣይደለኹን። ቁ.8 ረዲኣትኒ። 10 ደቒቅ ኣሕሊፈ ኣብ ቆጸራይ ተረኺበ።

”ማስክ ካፈ” ( ኣብ ጎኒ ኣልባ ቢስትሮ ዘላ ) ቅድሚኣኡ ፈጺመ ኣተየያ ኣይፈልጥን። እትው ኢለ ቀባሕባሕ ምስ በለኩ ሓደ ብስእሊ ጥራይ ዝፈለጦ ዝንበበርኩ ሽማግለ ሰብኣይ ኣብ ቅድመይ ኮፍ ኢሉ ረእኹዎ። ከድኩዎ ድማ። ‘ይቕሬታ ኣቶ በየነ ደንጉየ’ብምባል ኢዱ ጨበጥኩዎ። ‘ጸጋይ ይብሃል’ ተላለኹዎ። “ ጸጋይ” በለኒ ከይከበደኒ። መንበር ስሒበ ኮፍ ድሕሪ ምባል ጠመትኩዎ። እቶም ህያውያን ኮይኖም ዝስምዑኒ ንሱ ዝፈጥሮም ገጸባህርያት ስነ-በባዊ ዕዮኡ ኣብ ገጹ ክረዮም ደለኹ። መንፈሱ ብመንፈሰይ ክርእዮ ፈተንኩ።

ዓመቖኒ። ክዛረብ ኣይደለኹን። ፍሉይ ቋንቋኡ ክቕልበኒ ናይ ምስማዕ ሸውሃተይ ጋህ ኣበልኩዎ። ከይሓተትኩዎ መለሰለይ። ህድኣት ዝመልኦ ወግዑ ድማ ፈለመለይ- ደራሲ በየነ ሃይለ። ስነ-ጥበብ እንተኣፍቅርካዮን ኪኖ ብኣዒንትኻ ብውሽጥኻ እንተኣንቢብካዮን ንሱ ዉ ከምዘፍቅረካን ዝግሃደልካን ጥበብ ብዝመልኦ ኣውግዓኒ።

ኣነ ድማ እታ ብዉክልና ዝትነድቀት ድኳን ትበርህ እትብሃል መጽሓፍ ደጋጊመ ከምዘንበብኩዋ ግን ኣብ ዕምቅታን ብራኼኣን ክበጽሕ ከምዘይከኣኣልኩ፣ እታ ዝሃብካ ሂብካያ ሓቂ ዘይትጸግብ ትጽቢት ባህጉ እትብሃል መጽሓፉ ዉን ኪኖ እቲ ብደገ ዝረአ ክስንጥቓ ጥበብ ከምዝወሓደኒ ነጊረዮ። ብዛዕባ ድራማ ወግዒ ልብን መጽሓፍ ዓቢዱ ዶ ትብልዎን ዘለኒ ፍሉይ ጦብላሕታ ድማ ኣካፈልኩዎ።

ፍቕሪ ስነ ጥበብ ዛካበና ኣዕሩኽ ከምዘለና `መዝገበ’ ድማ ቀንዲ ዓርክና ምዃና ካብኡ ሓሊፍና ዉን ኮፍ ኢልና ኣብ እነዕልለሉ ንመዝገበ ኢልና መነበር ከምነዳሉን ነገርኩዎ። ስሕት ኢልና ንሓድሕድና ‘መዝገበ’ እናተባሃሃልና ከምንጸዋዋዕ ዉን ከይሓባእኩ ገለጽኩሉ። ሽዑስ ክረኽበና ተሃንጥዩ።

ኣብ መጀመርያ ወርሒ ታሕሳስ 2008 ኣብ ትሕቲ ቀይሕመስቀል ስነጥበብ ዝጠርነፈና ሰባት ዘዳለናዮ ናይ ስነጽሕፍ መደብ ስለዝነበረ’ሞ በየነ ድማ ኣብኡ ተረኪቡ ጎደና ጥበብ ከርእየና ብምባል’የ ናይ ዕድመ ደብዳቤ ሒዘሉ መጽየ። ኣቕዲመ ሞባይሉ ካብ ብኽብሪ ዝዝክሮ ምምህር በረኸት ጸጋይ ወሲደ’የ ደዊለሉ። ነዚ ቆጸራ ድማ ቆጺርናዮ።

ብዝተካእሎ መጠን ክምጽእ ምዃኑ ድማ ተማባጻዓለይ። ሓደ መዓልቲ ናብ ገዝኡ ወሲዱ ቅብኣታቱ ከርእየና ምዃኑ ድማ ጥበባዊ ተስፋ ሃበኒ። ምስ ተስፋይ ድማ ተፈላለና። በየነ ኣይጠዓሞን ናብቲ መደብ ስነ ጽሑፍ ኣይመጸን። ተስፋይ ዉን ኣይተፈጸመን። ድሕሪ ገለ ኣዋርሕ ናብ ሸላታት ማይ ስርዋ ምስ ናይ ስነ ጽሕፍ መምህራነይ ብግዴታ ገሽኩ።

ኣብቲ ንልዕሊ ኣርባዕተ ዓመታት ግዱድ መገሻ፣ መጽሓፍ ዘንበብኩላ መዓልቲ ካብቲ መዝገብ ብኹን ዕለት የውጻኣ ነበርኩ። በየነ ብውክልና መጻሕፍቱ ምሳይ ነበር። እታ ኣንቢበ ንኣንበብቲ እናሃብኩ ሻዱሻይ ግዜ ገዚኤያ ዝንበርኩ ዓቢዱ ዶ ትብልዎ ኣብ ማይ ስርዋ ዉን ብዕድል ጎፍ በለትኒ። ከም ሓዲሽ ኮይነ ድማ ኣንበብኩዋ። ደገምኩዋ ። ሰልስኩዋ። ሓደ መዓልቲ ከንብባ ወዓልኩ’ሞ፣ ከምቲ ወትሩ ጽልግልግ ምስ በለ ዝነቓቓሕ ናይ ምግጣም ወነይ፣ ተነቓቐሐ።

ክልቲኡ ኣዕንቲ ሸላይ ጨርቂ ወትፈኩዎ። ሽምዓ ወላዕኩ። እቲ ከም ወረቐት ዝጥቀመሉ ሶፍት( ወረቐትዓይኒ ምድሪ) እንተፈትሽኩ ግን ስኣንኩ። ” ሽግር ትወልዳ ንጥበብ” ድማ ኮነ። ኣብቲ ጻዕዳ ክፋል ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ድማ ነታ ብፍላጥ ሻምብቆኣ ዘውጻኩዎ ብርዐይ ተኸልኩዋ።

ሓሳባተይ ኣይኮልፍኩዎን። ከምዘልዎ ኣውሓዝኩዎ። ‘yes!’ ድማ በልኩ ብሓውሲ ሕሽኹታ ምስ ወዳእኩ። ከምቲ ወትሩ ዝገብሮ ነታ ግጥሚ ንነብሰይ ኣንበብኩላ። ምናልባት ዉን ንበየነ። ወይ ድማ ንመዝገበ። ሽዑ ሽዑ ካብቲ ሸላ ክወጽእ ደለኹ ። ነታ ግጥሚ ን በየነ ህያብ ክህቦ ተሓንጠኹ። ኣይከኣኣልኩን። ምኽፋት ዝተዓጽወ ግዚኡ ኣይኣከለን ኔሩ። ምስ ወጻእኩ ንበየነ ከም ህያብ ክህቦ ምኳነይ ወሲነ ድማ ነታ ቁራጽ ጋዜታ ኣብታ ዘይትሕጸብ ቦርሳይ ሓቢአ ደቀስኩ።

ንጽባሒቱ ኣብቲ ዓለም መናብርተይ ንዝነበረ ብዛዕባ እታ ግጥሚ ኣዕለልኩዎ። ጌና ኣብ ዕላል ከለና ግን ብድህሪ ሸላታትና ‘ጋዚጣ ጋዜጣ’ ዝብል ድምጺ ሰማዕና። እቲ ንሰሙን ኣቢሉ ከይመጸና ዝቐንየ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ’ዩ መጺኡ።

ህልው ህልውና ዓለም ጭልፍ ኣቢላ ስለተምጻኣልና ን ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ንጽበያ ኢና። መርድእን ምስጋናን ዝበዝሓ ምዃና ድማ ተፍርሓና። ናይ ሰሙን ኣቢሉ ዝኸውን ጋዜጣ ተዓደልና። ሓንቲ ጋዜጣ ከንብብ ምስ ጀመርኩ ድማ ኣብ ቀዳማይ ገጽ ምቕባሉ ዘሸገረኒ መርድእ ፊት ንፊተይ ግትር በለ።ቅድሚኡ ሰሙን ብሞት ዓቢ ስነጥበበኛ ኢሳይያስ ሰንቢደ’የ።እንሆ ሎሚ ድማ መርድእ ጥበብ ጸፍዓኒ።

”ደራሲ በየነ ሃይለ ዓሪፉ” ድማ ይብል። ነቲ ጋዜጣታት ናብቲ መደቀስየይ ደርበኹዎ። ኣይተዛረብኩን።ዓው ኢለ ግን ”እውይ!” በልኩ። ብውሽጠይ ድማ ” ቅብኣታቱ ከይረኣየኒ፣ ህያበይ ከይሃበኩዎ” በልኩ።

እንሆ እምብእር ንደራሲ በየነ ሃይለ ክህቦ ዘይተዓደልኩ ህያብ (ግጥሚ ) ንዓኹም ንማሕበር ስነ ጽሑፍ ኤርትራ ይህበኩም ኣለኹ። ክንዲ ብዙሕ ድማ ቁጸሩለይ።

‘ዓቢዱ ዶ ትብልዎ?

መዝገበ ጥበብ ኣማኑኤል
ነታ ካብ ነብሱ ዘይፈልያ
ኣይካቦት ኣይጃኬት
ምስታ ኣረጊት ሳንጥኡ
ንዋት ቅርጻ ዝሓዘት
እኽሊ ከይጠዓመ ዋግዋጎ
ናብቲ ጻዕዳ ኣእማን ዝርከቦ ጎቦ
ተሃንጥዩ ክግስግስ ይረኣኣየኒ’ሞ
ተምሳጥ ጥበቡ ንውሽጠይ ይመልኦ።

መዝገበ መዝጋቢ ጥበቡ
ፍቕሪ ዛይድ መሊኡ ከሎ ልቡ
ብፍቕሪ ስድራቤቱ ብሕንቁቑ
ክምስ ኢሉ ከይተዛረበ
ንድምጺ ውሽጡ ስለዝሰመዐ

ኣዲኡን ሓፍቱን ኣብ ብርኩ ወዲቐን
ካልእስ ይትረፎ ድሓን

ብዓል ትንሳኤ ምስኣተን ከሕልፎ
ዓይኑ ጠሚተን እናለመንኦ
ዛይድ ንሕፍረት ተቓሊሳ
ግዜኣ ምስኡ ከትሕልፎ
ከምእትብህግ እናነገረቶ፣

ብፍቕሪ ጥበብ ተሳዒሩ
ሳንጥኡ ተኾልኲሉ
ክወፍር ናብቲ ጎቦ

ህያው ኮይኑ ይረኣኣየኒ’ሞ
ተምሳጥ ፍቕሪ ጥበቡ
ንውሽጠይ ይሓቑኖ።

መዝገበ!
መዝገብ።
መዝገበ ፈጣሪ ጥበብ
ብራሹ ጨቢጡ ኣብቲ ጎደና
ንሂወት ኣብ ቅባኣ ክምዝግባ
ኪኖ ህያው ኮይኑ ይረኣየኒ’ሞ
ልበይ ይጠልመኒ
ንውነይ ይስእኖ።

እቲ ደራሲ፣
ነዚ መዝገበ’ዚ ‘ዩ
‘ዓቢዱ ዶ ትብልዎ?’ ኢሉ ሓቲቱ።

መዝገበ ንዓይ ኣይዓበደን!።

ብፍቕሪ ጥበብ ረቒቑ
ንውሽጡ ሰንጢቑ
ኣኽናፍ ቅርጻን ቅብኣን ገጢሙ
ናብ ጥርዚ እምባ ጥበብ’ዩ ነፊሩ።

እቲ ደራሲ ግን ብርግጽ ዓቢዱ
ከይኣኽሎ’ኳ ብጥበብ ምዕባዱ
ንኣንበብቲ ለኪሙ ዓቢዱ
ካብቶም ዝዓበዱ እነሀለኹ!።
(2012)

ጸጋይ መሓሪ (ተመርዖ)
ንዝኽሪ 3ይ ዓመት ስጋዊ ሞት ደራሲ፡ ሓሳቢ፡ ቀባኢ፡ ገጣምን ኣፍቃሪ ልቦናን በየነ ሃይለ

Amanuel Gaim
Tesfit Abraham
Alexsander Amanel